در اين قانون مدت خدمت ، سن بازنشستگى ، مواجب و ديگر موارد ، مشخص شده بود . 14 * ديدار رضا خان با سفير شوروى به نوشته برخى منابع امروز رضا خان وزير جنگ ، با رتشتين نماينده سياسى دولت شوروى در تهران ديدار كرد . موضوع اين ملاقات درخواست سفير شوروى براى لغو حكومت نظامى و رفع محدوديت از مردم بود . 15 * تكذيب شايعه استعفاى مشير الدوله روزنامه ايران در شماره امروز خود در خبرى كوتاه استعفاى مشير الدوله رئيس الوزراء را شايعه خواند و آن را به كلى بىاصل دانست . 16 با اين حال خبرهايى از اختلاف بين مشير الدوله و رضا خان وزير جنگ در اين زمان ثبت شده است كه « كار به مشاجره پنهان و آشكار كشيد . » 17 روزنامه اقدام با درج خبر استعفاى مشير الدوله از علت آن اظهار بىاطلاعى كرد . 18 * مقررات جديد براى نظاميان برگزيدن نام خانوادگى از جمله مقرراتى بود كه نظاميان عالىرتبه از ابتداى فروردين موظف به انتخاب آن شدند . غير از اين به هر فرمانده يك شماره اختصاص يافته بود كه در مكاتبات با آن شناخته مىشدند : امير لشكر نمره 5 ( سردار رفعت ) ، امير لشكر نمره 7 ( محمود آيرم ) ، امير لشكر نمره 3 ( قاسم والى ) 19 ، امير لشكر شماره 10 ( امير اقتدار ) ، سرتيپ شماره 5 ( سيف السلطنه ) 20 ، سرتيپ شماره 22 ( فضل اللّه زاهدى ) . 21 همچنين قانون بازنشستگى براى صاحب‌منصبان و ديگر مستخدمين قشونى و تعيين وضعيت ورثه آنها از ديگر مقرراتى بود كه از ابتداى سال 1301 به اجرا گذارده شد . 22 * محاصره نظاميان در راه خلخال - اردبيل ياور احمد خان فرمانده تيپ مستقل شمال در تلگرامى از رشت به وزارت جنگ يادآور شد كه « يك صاحب‌منصب با هشتاد نفر نظامى لشكر شمال غرب كه حامل سى و سه بار اسلحه بودند در بين راه خلخال به اردبيل محصور شده‌اند . » نخستين دستور به رشت ، ارسال قواى كمكى از نزديك‌ترين راه به محل محاصره بود . 23 * نصرت الدوله فيروز زير عمل جراحى امروز نصرت الدوله فيروز براى دومين بار تحت عمل جراحى قرار گرفت . او كه از ناحيه دست مجروح شده بود پيش از ظهر « اطباى معروف از اسكات و امير اعلم و ويلهلم و غيره آمدند در بازوى راست كه به واسطه درد مفصل توليد زخم كرده بود ، عمل كردند و شكافتند و قدرى استخوان سياه شده برده تراشيدند و بستند . . . تا دست صحيحا معالجه شود دو ماه ديگر طول خواهد داشت . زخمهاى ساچمه برده رو به التيام است . » 24 نصرت الدوله در كاربرد تفنگ بىاحتياطى كرده ، تير به سوى خودش شليك شده بود . * سيد ابو القاسم كاشانى در راه هند در گزارش مأموران سياسى انگليس در ايران آمده است كه « حاجى سيد ابو القاسم كاشانى » قرار است در حدود 22 مارس ( امروز ) تهران را از طريق خراسان ( مشهد ) با هدف تبليغات به مقصد هند ترك كند . او قرار است با اعلاميه‌هاى تبليغاتى براى توزيع در آن منطقه به هند برود . از نظر اين گزارش سيد ابو القاسم كاشانى يكى از نمايندگان جامعه كماليست در تهران است . 25 انگليس در گزارش تكميلى ، مشخصات آقاى كاشانى را چنين نقل كرد : سن 40 تا 45 سال ، ريش سياه با مقدارى موى سفيد ، چشمهاى مشكى ، لباس وى با دستار سفيد عربى ، عباى نازك ، عينك رودماغى طلايى ، لاغر ، با قدى متوسط . 26 * آمار مرگ‌ومير تهران در سال 1300 براساس « احصائيهء متوفيات شهر تهران » در سال 1300 شمسى 2802 مرد و 1916 زن و در مجموع 4718 نفر از اهالى تهران دار فانى را وداع گفتند . برطبق اين آمار « امراض عمومى » بالاترين و « امراض عصبانى و محركه » پايين‌ترين عامل مرگ‌ومير در تهران بوده است . نكته قابل توجه در اين آمار ذكر متوفيات سال 1297 شمسى است . در اين سال 20 هزار و 412 نفر در تهران فوت كردند كه در مقايسه با سال 1300 بيش از چهار برابر بوده است . 27 * آمار كشتار دام تهران در سال 1300 طبق گزارش « بلديه طهران » در سال 1300 شمسى 964 / 145 رأس گوسفند ، 586 / 98 رأس بز ، 159 رأس بره ، 3777 رأس گاو ، 544 رأس گوساله ، 15 نفر شتر ذبح شده است كه در مجموع 055 / 249 رأس و معادل 733 / 955 / 1 من گوشت براى مصرف اهالى توليد شده است . 28 * نان و نانوايى تهران در سال 1300 در سال 1300 شمسى 249 نانوايى در ده ناحيه تهران 29 كار مىكردند كه در مجموع 9 ميليون و 815 هزار و 897 من آرد مصرف كرده و 14 ميليون و 291 هزار و 675 من نان توليد كرده‌اند . بيشترين نان مصرفى تهران ( بيش از نود درصد ) سنگك و لواش بوده است . 30

--> ( 1 ) . خاطرات جعفر قلى . . . ، ص 65 . ( 2 ) . حسينعلى ميرزا فرزند ارشد محمد على شاه قاجار ( 1270 - 1332 ش ) در تبريز تولد يافت . تحصيلات خود را در اندرون و مكتب‌خانه سلطنتى تبريز انجام داد . در 1313 ق پدرش به ولايتعهدى مظفر الدين شاه رسيد و او نيز به اعتضاد السلطنه كه پيش‌تر ، از آن محمد على ميرزا بود ، ملقب شد . در جوانى مردى فاضل و جامع بود . بعد از خلع پدرش از سلطنت چند سالى او را در روسيه عثمانى و اروپا همراهى كرد ؛ سپس به تهران آمد و حكومت چند شهرستان را در عهده تصدى گرفت . چندى حاكم اصفهان شد . يك بار هم در 1301 ش در غياب برادرش احمد شاه و محمد حسن ميرزا وليعهد ، نايب السلطنه گرديد . در 1304 ش پس از خلع قاجاريه ، دولت متعرض او نشد و در تهران باقى ماند و اوقات خود را به مطالعه و شكار مىگذرانيد . مادرش ربابه خانم مليح السلطنه دختر سلطان يوسف ميرزا بيان الممالك بود و چون از قاجاريه نبود ، حسينعلى ميرزا به وليعهدى انتخاب نشد . در جوانى با قمر الدوله دختر ابو الفتح ميرزا سالار الدوله ازدواج كرد ولى پس از چندى از هم جدا شدند كه حاصل اين ازدواج دو پسر بود . از همسر ديگر خود نيز چند فرزند پيدا كرد . در 1332 ش در تهران درگذشت و در مقبرهء ناصر الدين شاه دفن گرديد . ( بهار ( ملك الشعرا ) ، محمد تقى ، تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران ، ج 1 ، ص 192 ؛ عاقلى ، شرح حال رجال . . . ، ج 1 ، ص 134 . ) ( 3 ) . روزنامه ايران ، شم 1102 ، ص 2 ؛ همان ، شم 1104 ، ص 1 . ( 4 ) . تشكيلات دايره عمليات قشونى شامل چهار شعبه بود : تنسيقات ، استخبارات ، نقشه‌بردارى ، تربيت . ( 5 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، بىشم « سازمان كل اداره